Giảm tiểu cầu trong điều trị ung thư

Khi có tình trạng giảm tiểu cầu, người bệnh sẽ có số lượng tiểu cầu thấp hơn bình thường.

Tiểu cầu được tạo ra bởi tủy xương. Tủy xương là phần mô mềm, xốp, hiện diện bên trong các xương lớn.

Tiểu cầu giúp cầm máu bằng cách tạo cục máu đông và bịt kín các mạch máu bị tổn thương.

Giảm tiểu cầu xảy ra trong các trường hợp sau:

• Cơ thể không tạo đủ tiểu cầu
• Cơ thể mất đi tiểu cầu
• Cơ thể phá hủy tiểu cầu

Tác dụng phụ này phổ biến ở những người bệnh ung thư, đặc biệt khi sử dụng phương pháp hóa trị.

Dấu hiệu và triệu chứng của giảm tiểu cầu

Người bệnh giảm tiểu cầu có thể có một số triệu chứng sau:

• Vết bầm da không lường trước (không do va chạm)
• Chấm đỏ hay tím dưới da. Còn được gọi là ban xuất huyết
• Chảy máu mũi hay nướu răng
• Máu kinh nguyệt nhiều hơn
• Phân đen hay đỏ máu
• Nước tiểu có màu đỏ hoặc hồng
• Nôn ra máu
• Đau đầu trầm trọng
• Chóng mặt
• Đau trong cơ hay khớp
• Mệt mỏi nhiều hơn

Hãy báo cho bác sĩ của bạn ngay khi cảm nhận được những dấu hiệu trên. Thông thường, các triêu chứng không xuất hiện cho đến khi mức tiểu cầu giảm xuống rất thấp. Ở nhiều bệnh nhân, xét nghiệm máu phát hiện tiểu cầu giảm trước khi các triệu chứng xuất hiện.

Nguyên nhân gây giảm tiểu cầu thường gặp

Hóa trị. Một số thuốc hoá trị và các thuốc khác làm tổn thương tủy xương. Qua đó làm giảm sự sản xuất tiểu cầu. Thông thường, giảm tiểu cầu do hóa trị liệu chỉ thoáng qua. Tuy vậy trong một số trường hợp rất hiếm, hóa trị liệu có thể gây tổn thương vĩnh viễn các tế bào tủy xương có nhiệm vụ tạo tiểu cầu.

Các kháng thể tấn công tiểu cầu. Cơ thể tạo ra các protein chuyên biệt gọi là kháng thể, có nhiệm vụ phá hủy các tác nhân gây hại cho cơ thể, bao gồm vi khuẩn và vi rút. Tuy nhiên, quá trình này đôi khi diễn ra không chính xác, nghĩa là cơ thể sản sinh kháng thể phá huỷ các tiểu cầu lành mạnh.

Xạ trị liệu. Xạ trị đơn độc thường không gây giảm tiểu cầu. Tuy nhiên, giảm tiểu cầu có thể xảy ra trong những trường hợp sau:

• Một lượng đáng kể phóng xạ tập trung vào xương chậu.
• Bệnh nhân đang được điều trị hóa chất cùng lúc.

Một số loại ung thư. Các tế bào ung thư, chẳng hạn như ung thư máu hoặc u lymphô làm ức chế các tế bào tủy xương bình thường.

Nguyên nhân hiếm gặp của giảm tiểu cầu

Ung thư lan đến xương. Ví dụ, ung thư tuyến tiền liệt hoặc ung thư vú lan đến xương có thể gây giảm tiểu cầu.

Ung thư lách. Tiểu cầu được dự trữ tại lách. Ung thư lách có thể làm lách lớn ra, gây bắt giữ quá nhiều tiểu cầu.

Chẩn đoán giảm tiểu cầu

Xét nghiệm máu, gọi là đếm số lượng tiểu cầu, giúp chẩn đoán giảm tiểu cầu. Xét nghiệm này sẽ đếm số lượng tiểu cầu trong một mẫu máu.

Những đối tượng người bệnh sau sẽ được xét nghiệm máu thường xuyên để phát hiện các biến chứng liên quan đến máu:

• Những người bị một số loại ung thư đặc biệt.
• Những người đang trong một liệu trình điều trị ung thư được biết có thể gây ra giảm tiểu cầu.

Điều trị giảm tiểu cầu

Điều trị làm giảm các triệu chứng và các phản ứng phụ là một phần quan trọng trong việc chăm sóc bệnh ung thư. Cách tiếp cận này được gọi là chăm sóc giảm nhẹ.

Điều trị cho người bệnh đang điều trị hóa trị. Những người bị giảm tiểu cầu có thể phải giảm bớt liều thuốc hóa trị hoặc chờ một thời gian lâu hơn để bắt đầu chu kỳ điều trị tiếp theo. Ngoài ra, một số bệnh nhân có thể được dùng một loại thuốc gọi là oprelvekin (Neumega), giúp ngăn ngừa giảm tiểu cầu nặng (Thuốc này chưa có tại Việt Nam).

Điều trị cho người bệnh phẫu thuật ung thư. Bác sĩ có thể trì hoãn phẫu thuật cho đến khi lượng tiểu cầu trở lại bình thường. Điều này làm giảm nguy cơ chảy máu nặng.

Trong khi đó, người bệnh có mức tiểu cầu thấp có thể được truyền tiểu cầu. Phương pháp này giúp ngăn ngừa chảy máu nặng, tự phát. Tuy nhiên, tiểu cầu được truyền chỉ tồn tại được khoảng 3 ngày. Do đó một số người bệnh có thể cần truyền tiểu cầu nhiều lần. Thông thường, tiểu cầu nhận được thông qua việc truyền bổ sung không tồn tại được lâu ở những người bệnh đã truyền máu nhiều lần.

Tự chăm sóc cho những người bệnh giảm tiểu cầu

Những lời khuyên này sẽ giúp bạn tránh chảy máu:

• Hỏi bác sĩ trước khi uống rượu hoặc dùng các thuốc mới. Những điều này có thể làm cho rối loạn chảy máu trở nên tồi tệ hơn.
• Sử dụng bàn chải đánh răng rất mềm và không xỉa răng nếu nướu răng bị chảy máu.

Xem thêm bài viết Hướng dẫn chăm sóc răng miệng đúng cách cho bệnh nhân ung thư trong quá trình điều trị 

• Xì mũi nhẹ nhàng bằng khăn giấy.
• Cẩn thận khi sử dụng kéo, dao, kim, hoặc các dụng cụ sắc nhọn khác.
• Ngăn ngừa bỏng khi nấu ăn.
• Cạo râu bằng dao cạo điện.
• Tránh các môn thể thao va chạm hay các hoạt động có thể gây chấn thương.

Tài liệu tham khảo

http://www.cancer.net/navigating-cancer-care/side-effects/thrombocytopenia