Dậy thì sớm – Những điều cần biết

Chúng ta biết rằng 2 năm trước tuổi dậy thì chiều cao tăng nhanh, một khi đã dậy thì tối đa cũng chỉ cao thêm được 15 cm. Vì vậy dậy thì sớm là nỗi lo không của riêng ai. Hiện tại rất nhiều luồng ý kiến tranh cãi về nguyên nhân dậy thì sớm, nào là do uống sữa bò, nào là do xem phim ảnh người lớn ..etc..

Dậy thì là gì?

Dậy thì là giai đoạn phát triển mà các đặc tính sinh dục thứ phát xuất hiện và có sự chuyển đổi từ giai đoạn sinh dục còn non sang giai đoạn trưởng thành. Sự kiện đầu tiên ở trẻ nam là sự lớn lên của tinh hoàn. Ở bé gái phát triển tuyến vú là dấu hiệu đầu tiên.

Tuổi nào dậy thì thì là bình thường?

Theo thống kê trên thế giới thì nữ là 10.5 tuổi nam là 11.5 tuổi.

Trình tự của 1 dậy thì bình thường như thế nào?

Ở trẻ gái

• Dấu hiệu đầu tiên xác nhận dậy thì là tuyến vú phát triển (trung bình lúc 10.5 tuổi)
• 2 năm sau đó sẽ có chu kì kinh nguyệt
• 2 năm sau nữa thì đủ lông sinh dục.
• Vào năm 11 tuổi rưỡi tốc độ tăng trưởng chiều cao mạnh nhất.

Ở trẻ trai

• Vào năm 11.5 tuổi bắt đầu tinh hoàn lớn lên rõ
• 12 tuổi : mọc lông mu.
• 14.5 tuổi thấy có tinh trùng trong nước tiểu.
• Vào 15 tuổi rưỡi hầu như hoàn thiện dậy thì và mọc đủ lông sinh dục .
• Năm 13.5 tuổi có tốc độ tăng trưởng chiều cao mạnh nhất.

Khi nào gọi là dậy thì sớm?

Khi trẻ gái có bất cứ dấu hiệu nào của dậy thì (vú to ra, kinh nguyệt, mọc lông..) trước 8 tuổi và bé trai trước 9 tuổi thì coi như là dậy thì sớm. Mặc dù theo định nghĩa này có thể lẫn 1 số bé bình thường.

Có nhiều trẻ bị dậy thì không?

Nếu theo định nghĩa trên thì có khoảng 2% trẻ em bị dậy thì sớm và nữ thì nhiều hơn nam

Những trẻ thừa cân, béo phì dễ dậy thì sớm

Có mấy kiểu dậy thì sớm?

Người ta thường chia ra làm 3 kiểu

• Dậy thì sớm trung ương: trình tự của các sự kiện dậy thì diễn ra như bình thường chỉ có điều là ở độ tuổi sớm hơn mà thôi . Chẳng hạn như ở nữ thì đầu tiên là phát triển tuyến vú => mọc long mu => có kinh
• Dậy thì sớm ngoại vi: sự xuất hiện các đặc tính sinh dục phụ sớm hơn và không theo quy luật tình tự như bình thường, chẳng hạn có kinh trước rồi mới phát triển tuyến vú… những trường hợp này cần tìm các nguyên nhân bệnh tật ví dụ như u nang buồng trứng, u thượng thận ….
• Các biến thể lành tính của dậy thì

Nguyên nhân của dậy thì sớm là gì ?

Đối với dậy thì sớm trung ương

Hầu hết là không tìm thấy nguyên nhân (nguyên phát): 80-90% nữ, 25-60% nam.

Các nguyên nhân còn lại có thể là:

• Khiếm khuyết của hệ thần kinh trung ương
• Yếu tố di truyền
• Tiếp xúc sớm và quá mức với các steroide sinh dục như bệnh nhân bị tăng sản thượng thận bẩm sinh …

Đối với dậy thì sớm ngoại vi

• Trẻ gái có thể là do: các khối u buồng trứng, buồng trứng đa nang.
• Trẻ trai có thể do: u tế bào Leydig, u tế bào mầm tiết HCG…
• Các nguyên nhân có thể gặp ở cả 2 giới là
  • Suy giáp tiên phát
  • Tiếp xúc với steroid ngoại sinh : thuốc và các sản phẩm có estradiol , androgen có thể gây nữ hóa hay nam hóa. Các đường tiếp xúc : bôi tại chỗ ( cream) hay ăn uống…
  • Bệnh lí tuyến thượng thận, McCune-Albright syndrome …

Hậu quả của dậy thì sớm?

Các biến thể lành tính của dậy thì thì không gây hậu quả gì.

Trong dậy thì sớm ngoại vi hay trung ương hậu quả chắc chắn là sẽ làm sút giảm chiều cao khi trẻ trưởng thành. Do xương phát triển sớm nên đầu xương cũng đóng sớm, mặc dù ta thấy trẻ cao sớm và nhanh hơn trẻ khác nhưng đến cuối cùng lại lùn hơn trẻ khác. Dậy thì càng sớm trẻ càng lùn. Mặc cảm của bản thân và gia đình trẻ vì sự bất thường này.

Hậu quả cửa các bệnh lí gây dậy thì sớm như : u tinh hoàn, u thượng thận, u buồn trứng đôi khi hết sức tồi tệ.

Phải làm gì khi con có dấu hiệu dậy thì sớm?

Cha mẹ nên đưa con tới cơ sở y tế có đơn vị nội tiết để làm các xét nghiệm, chẩn đoán nguyên nhân và xem xét điều trị nếu cần.

Có nên điều trị dậy thì sớm hay không?

Trước hết hãy đặt câu hỏi, điều trị để làm gì?

Nếu là dậy thì sớm ngoại vi, điều cốt yếu là tìm ra nguyên nhân bệnh tật: u buồng trứng, đa nang buồng trứng, u tinh hoàn, bệnh tuyến thượng thận giải quyết những bệnh này thì dậy thì cũng hết .

Nếu là dậy thì sớm trung ương, mục tiêu của điều trị nhằm:

• Đạt được chiều cao bình thường khi trưởng thành
• Giải tỏa stress cho gia đình cũng như đứa bé .

Vậy khi nào nên điều trị?

Nếu ước tính chiều cao khi lớn của bé gái > 150 cm, bé trai > 160 cm thì không cần điều trị

Trẻ gái khởi phát dậy thì trước 6 tuổi

Cân nhắc điều trị cho hầu hết các bé trai dậy thì trước 9 tuổi .

Những trường hợp dậy thì không tiến triển hoặc tiến triển rất chậm thì cũng không cần điều trị

Có điều trị được dậy thì sớm hay không và như thế nào?

Câu trả lời là CÓ. Nhưng bác sĩ sẽ cần nhắc trường hợp nào cần điều trị và trường hợp nào chỉ cần theo dõi.

Với dậy thì sớm ngoại vi có nguyên nhân thì cần tìm và giải quyết triệt để nguyên nhân: cắt u nang buồng trứng, cắt u tinh hoàn, loại bỏ thuốc có hormon sinh dục … Phẫu thuật nếu có u não gây dậy thì sớm trung ương…

Thuốc đồng vận GnRH (1 hormon của vùng dưới đồi) là điều trị phổ biến nhằm làm ngưng tiến triển của dậy thì sớm. Đợi bé lớn hơn chút nữa mới cho dậy thì lại và nhằm tối ưu hóa chiều cao cho trẻ khi trưởng thành. Thuốc được tiêm định kì mỗi tháng hay mỗi 3 tháng tùy loại. Thuốc được chỉ định cho dậy thì sớm trung ương nguyên phát.

Tiêm thuốc gì?

Tiêm GnRHa (Supprelin LA (US)), Lupron Depot-Ped (one month) (US), Lupron Depot CPP (CAN) , Eilgard, Lucrin (EU, AU, SA, elsewhere), Triptorelin…..

Tiêm bao lâu?

Thời gian nên đủ dài để đạt được chiều cao tối ưu khi trưởng thành những vẫn cho phép sự phát triển của các đặc điểm dậy thì phù hợp với tuổi. thường trị liệu kéo dài khoảng 1 năm.

Có tác dụng phụ hay không?

Chủ yếu tại chỗ tiêm/cấy, có thể bị đau sưng tấy hay tạo áp xe vô trùng

Dự phòng dậy thì sớm như thế nào?

Thường thì khó biết để mà phòng. Không dùng các thực phẩm hay các thuốc có hormon sinh dục (như các loại kem thoa có estrogen hay andogen) cho trẻ lâu dài và phát hiện sớm các dấu hiệu dậy thì sớm để đi khám cho nhanh.

Tài liệu tham khảo

1. https://www.facebook.com/diendannhikhoa/posts/656549491209241:0
2. https://www.facebook.com/diendannhikhoa/posts/502018976662294