Nội dung chính
Thưa bác sĩ, hiện nay tình trạng chậm nói, rối loạn phát triển ngôn ngữ xảy ra rất nhiều. Con tôi năm nay 26 tháng tuổi, cháu thích chơi với bạn, hứng thú chơi đùa với các thú vật, bắt chước chị gái chơi đồ hàng như chơi trò bác sĩ khám bệnh, nhận biết mắt mũi miệng và thích chơi chi chi chành chành nhưng mới nói được vài từ mỗi khi giận dỗi (như đi ra, đi về), tôi rất lo lắng không biết cháu có bị chậm nói không. Xin nhờ bác sĩ giải đáp ạ!
Trả lời
Chào chị.
Để theo dõi sự phát triển ngôn ngữ bình thường của trẻ và phát hiện sớm tình trạng chậm nói, người ta thường dựa theo các mốc ngôn ngữ bình thường ở trẻ em như sau:
Hiện tại, theo như chị mô tả thì cháu nhà chị 26 tháng, đạt được gần hết yêu cầu của mốc 2 tuổi. Tuy nhiên, số lượng từ chưa theo mốc tuổi nên cần được đánh giá toàn diện sau đó can thiệp âm ngữ qua chơi đùa để vốn từ được tăng cường hơn. Chị có thể yên tâm nhé!
Em chào bác sĩ ạ. Bác cho em hỏi, hiện tại khi mẹ lo lắng về ngôn ngữ của con mà ông bà thì khuyên để từ từ bé sẽ nói thì em nên làm gì ạ?
Trả lời
Một số trường hợp trẻ này có thể chậm hơn trẻ khác. Do đó, cha mẹ nên so với những mốc ngôn ngữ chuẩn đã đề cập thay vì so sánh với các trẻ khác. Nếu con bạn không đạt được những mốc phát triển chuẩn thì đầu tiên nên cho bé đi kiểm tra thính lực cho bé để loại trừ khiếm thính (cho dù hằng ngày bé vẫn “có vẻ” nghe tốt). Các bé giỏi nhận biết bằng mắt các dấu hiệu và lời nói nhưng diễn đạt cần được hỗ trợ thêm. Việc phát hiện sớm sẽ giúp cho việc can thiệp cho bé sẽ tốt hơn và kịp thời hơn.
Nếu thính lực bé vẫn ổn thì bạn nên đăng ký khám tâm lý để được đánh giá sự phát triển toàn diện của trẻ trong sự hiện diện của cha mẹ và người chăm sóc để tìm ra vấn đề của cháu từ não hay môi trường, hiểu được tiềm năng và định hướng can thiệp. Vì não của các bé có tính linh hoạt và nhạy cảm nên phát hiện càng sớm càng can thiệp hiệu quả, chị nhé.
Em chào bác sĩ. Dạo gần đây em phát hiện bé nhà mình có khó khăn về ngôn ngữ. Bé chưa nói tốt như các bé khác cùng độ tuổi và em thấy bé có vẻ khó khăn để hiểu lời của bố, mẹ nói; đôi khi bé cũng không làm theo yêu cầu của người trong nhà.
Em rất lo lắng và đã thử chia sẻ với gia đình, nhưng bố mẹ chồng không chấp nhận và cho rằng bé vẫn phát triển bình thường, chỉ là do em suy nghĩ lung tung. Mong bác sĩ chia sẻ một vài cách để em và gia đình có thể tự đánh giá khách quan tình trạng của bé, cũng như cho em biết một số dấu hiệu nguy hiểm cần đưa bé đi khám ngay ạ. Em cảm ơn bác sĩ.
Một vài bé ở trường mầm non chậm nói và không hiểu và chưa làm theo lệnh nhưng giáo viên gặp khó khăn khi đề cập đến vấn đề này với phụ huynh vì phụ huynh không để ý cũng như thấy bé làm được những yêu cầu hằng ngày như đi tắm, ăn uống. Vậy giáo viên nên làm thế nào để giúp phụ huynh hiểu rõ vấn đề của bé, hợp tác phát hiện sớm để cải thiện tốt hơn?
Trả lời
Chào phụ huynh và chào các giáo viên mầm non. Lo lắng của người mẹ bao giờ cũng nên được ghi nhận, giải thích thấu đáo. Những người chăm sóc khác như cha hay ông bà cũng vì muốn nâng đỡ mẹ nên thường trấn an là trẻ rồi sẽ khá lên mặc dù trong lòng cũng không chắc chắn.
Thái độ tích cực là nên tìm hiểu thông tin, chia sẻ với các nhà chuyên môn về sự phát triển của trẻ như với bác sĩ về nhi khoa phát triển hành vi, chuyên viên âm ngữ, chuyên viên tâm lý phát triển trẻ em, giáo viên mầm non và giáo viên chuyên biệt. Theo Viện Hàn lâm Nhi Khoa Hoa Kỳ và Hội Tâm thần hoa kỳ, dưới đây là các dấu hiệu báo động đỏ về ngôn ngữ và rối loạn phổ tự kỷ
Ngoài ra, Viện Hàn lâm Nhi Khoa Hoa Kỳ khuyến nghị các bé 18, 24 và 30 tháng tuổi nên được tầm soát sớm các dấu hiệu Rối loạn phổ tự kỷ qua bảng tầm soát dấu hiệu rối loạn tự kỷ khi khám sức khỏe định kỳ. Đây là các thông tin đáng tin cậy, hữu ích để người cha mẹ có thể tham khảo, giáo viên mầm non có thể làm việc với phụ huynh khách quan hơn.
Hãy trả lời các câu hỏi sau về con bạn. Hãy nghĩ về cách cư xử thường xuyên của trẻ. Nếu bạn đã thấy trẻ có cách cư xử như vậy một vài lần mà không phải thường xuyên thì hãy trả lời là không. Khoanh câu trả lời là có hoặc không cho tất cả các câu hỏi. Cảm ơn bạn.
| STT | Câu hỏi | Câu trả lời | |
| 1 | Nếu bạn chỉ vào một điểm trong phòng, con bạn có nhìn theo không? (VÍ DỤ, nếu bạn chỉ vào đồ chơi hay con vật, con bạn có nhìn vào đồ chơi đó hay con vật đó không?) | Có | Không |
| 2 | Bạn có bao giờ tự hỏi liệu con bạn có bị điếc không? | Có | Không |
| 3 | Con bạn có chơi trò chơi tưởng tượng hoặc giả vờ không? (VÍ DỤ, giả vờ uống nước từ một cái cốc rỗng, giả vờ nói chuyện điện thoại, hay giả vờ cho búp bê hoặc thú giả ăn) | Có | Không |
| 4 | Con bạn có thích leo trèo lên đồ vật không? (VÍ DỤ, trèo lên đồ đặc trong nhà, đồ chơi ngoài trời, hoặc leo cầu thang) | Có | Không |
| 5 | Con bạn có làm các cử động ngón tay một cách bất thường đến gần mắt của bé không? (VÍ DỤ, con bạn có vẫy/đưa qua đưa lại ngón tay gần mắt của bé không?) | Có | Không |
| 6 | Con bạn có dùng ngón tay trỏ của bé để yêu cầu việc gì đó, hoặc muốn được giúp đỡ không? (VÍ DỤ, chỉ vào bim bim hoặc đồ chơi ngoài tầm với) | Có | Không |
| 7 | Con bạn có dùng một ngón tay để chỉ cho bạn thứ gì đó thú vị mà trẻ thích thú không? (VÍ DỤ, chỉ vào máy bay trên bầu trời hoặc một xe tải lớn bên đường) | Có | Không |
| 8 | Con bạn có thích chơi với những đứa trẻ khác không? (VÍ DỤ, con bạn có quan sát những đứa trẻ khác, cười với những đứa trẻ này hoặc chơi với chúng không?) | Có | Không |
| 9 | Con bạn có khoe bạn những đồ vật bằng cách mang hay ôm chúng đến cho bạn xem – không phải để được bạn giúp đỡ, chỉ để chia sẻ với bạn không? (VÍ DỤ, khoe với bạn một bông hoa, thú giả hoặc một cái xe tải đồ chơi) | Có | Không |
| 10 | Con bạn có đáp lại khi được gọi tên không? (VÍ DỤ, con bạn có ngước tìm người gọi, nói chuyện, hay bập bẹ, hoặc ngừng việc bé đang làm khi bạn gọi tên của bé?) | Có | Không |
| 11 | Khi bạn cười với con bạn, con bạn có cười lại với bạn không? | Có | Không |
| 12 | Con bạn có cảm thấy khó chịu bởi những tiếng ồn xung quanh? (VÍ DỤ, con bạn có hét lên hay khóc khi nghe tiếng ồn của máy hút bụi, hoặc nhạc to?) | Có | Không |
| 13 | Con bạn có đi bộ không? | Có | Không |
| 14 | Con bạn có nhìn vào mắt bạn khi bạn đang nói chuyện với bé, chơi cùng bé hoặc mặc quần áo cho bé không? | Có | Không |
| 15 | Con bạn có bắt chước những điều bạn làm không? (VÍ DỤ, vẫy tay bye bye, vỗ tay, hoặc tạo ra những âm thanh vui vẻ khi bạn làm) | Có | Không |
| 16 | Nếu bạn quay đầu để nhìn gì đó, con bạn có nhìn xung quanh để xem bạn đang nhìn cái gì không? | Có | Không |
| 17 | Con bạn có cố gắng gây sự chú ý để bạn phải nhìn vào bé không? (VÍ DỤ, con bạn có nhìn bạn để được bạn khen ngợi, hoặc nói “nhìn” hoặc “nhìn con”? | Có | Không |
| 18 | Con bạn của bạn có hiểu bạn nói gì khi bạn yêu cầu con làm không? (VÍ DỤ, Nếu bạn không chỉ tay, con bạn có hiểu “để sách lên ghế” hoặc “đưa mẹ/bố cái chăn”không?) | Có | Không |
| 19 | Nếu có điều gì mới lạ, con bạn có nhìn bạn để xem bạn cảm thấy thế nào về việc xảy ra không? (VÍ DỤ, nếu con bạn nghe thấy 1 âm thanh lạ hoặc thú vị, hoặc nhìn thấy đồ chơi mới, con bạn có nhìn bạn không?) | Có | Không |
| 20 | Con bạn có thích những hoạt động mang tính chất chuyển động không? (VÍ DỤ, được lắc lư hoặc nâng lên hạ xuống trên đầu gối của bạn không? | Có | Không |
Câu trả lời “KHÔNG” cho tất cả các câu hỏi ngoại trừ câu 2, 5, và 12 cho thấy nguy cơ rối loạn tự kỷ. Với các câu hỏi 2, 5, và 12, câu trả lời “CÓ” thể hiện nguy cơ rối loạn tự kỷ. Thang cho điểm sau đây tối đa hóa những đặc tính đo lường tâm lý của M-CHAT-R
| NGUY CƠ-THẤP | Tổng điểm là 0-2; nếu trẻ nhỏ hơn 24 tháng; làm lại một lần nữa sau qua sinh nhật 2 tuổi; Chưa cần phải hành động gì trừ khi trong quá trình theo dõi bạn phát hiện nguy cơ rối loạn tự kỷ của trẻ. |
| NGUY CƠ-TRUNG BÌNH | Tổng điểm từ 3-7; thực hiện bảng hỏi Phần Theo dõi (Giai đoạn thứ 2 của M-CHAT-R/F) để có thêm thông tin về những câu trả lời chỉ ra nguy cơ tự kỷ. Nếu điểm sàng lọc trẻ bằng bảng hỏi theo dõi vẫn là 2 hoặc cao hơn, đứa trẻ được xác nhận có kết quả sàng lọc dương tính. Hành động cần thiết: Giới thiệu trẻ đi đánh giá chẩn đoán và xác định tính hợp lệ cho chương trình can thiệp sớm. Nếu điểm từ 0-1, đứa trẻ được có kết quả sàng lọc âm tính. Không cần hành động gì cả trừ khi quá trình theo dõi cho thấy nguy cơ của trẻ đối với rối loạn tự kỷ. Trẻ nên được sàng lọc lại trong các lần thăm khám sức khỏe tiếp theo. |
| NGUY CƠ-CAO | Tổng điểm từ 8 – 20; có thể bỏ qua bước sàng lọc bằng bảng hỏi theo dõi và ngay lập tức giới thiệu trẻ đi đánh giá chẩn đoán và xác định tính hợp lệ cho chương trình can thiệp sớm. |
Trả lời
Ngôn ngữ rất quan trọng trong quá trình phát triển bình thường của trẻ. Ngôn ngữ giúp trẻ bày tỏ nhu cầu, ý kiến để vui chơi, kết bạn, học hỏi và lớn lên. Ngôn ngữ cũng là một bộ phận quan trọng của trí thông minh.
Do đó, tăng cường ngôn ngữ với những trẻ bình thường không bị chậm nói là một việc làm vô cùng cần thiết nhưng dễ bị bỏ quên. Bố mẹ có thể giúp trẻ tạo các thói quen tốt như đọc sách, chơi đóng vai hoặc tạo điều kiện cho bé luyện tập kỹ năng giao tiếp hằng ngày (cho con vui chơi với bạn bè, nói chuyện với con).
Đối với những trẻ bị chậm nói hay có nguy cơ bị chậm nói, vấn đề tăng cường ngôn ngữ càng phải được phát hiện sớm và chú trọng nhiều hơn. Có thể kể đến một số kiểu chậm nói thường gặp cần được phát hiện sớm như:
Những rối loạn ngôn ngữ này sẽ dẫn đến các hành vi gây hấn, bạo lực không đáng có (như la hét vô cớ, ném đồ, đánh bạn bè) hoặc làm trẻ nhút nhát, bám mẹ bám cô, sợ đám đông không dám chơi đùa cùng bạn bè.
Can thiệp càng sớm càng mang lại hiệu quả cao, nhất là trong giai đoạn từ 3 đến 5 năm đầu đời và cha mẹ đóng vai trò sống còn trong quá trình này. Việc phát hiện sớm và can thiệp sẽ giúp cải thiện đáng kể khả năng ngôn ngữ cho trẻ, giúp trẻ hòa nhập hơn với cộng đồng, cho bé cơ hội phát triển bình thường.
Trong 10 năm qua, đuối nước là nguyên nhân gây tử vong của hơn 2,5…
Tiền tiểu đường là một tình trạng sức khỏe nghiêm trọng khi lượng đường trong…
Thông tin này dành cho bạn nếu bạn nghi ngờ hoặc đã được chẩn đoán…
Leila kể lại những trải nghiệm của mình với hai lần mang thai đầy thử…
Biên dịch: Tăng Huỳnh Thanh Hà Hiệu đính: BS. Phạm Hồng Vân Giảm đau vùng…