Tổng quan về quai bị

Quai bị là gì?

Quai bị là tên thông dụng của viêm tuyến mang tai, một bệnh lý khi tuyến nước bọt vùng mang tai bị nhiễm virus và sưng to. Tuyến mang tai nằm giữa tai và xương hàm. Tuyến này tiết ra nước bọt giúp cho việc nhai nuốt dễ dàng. Khi viêm nặng, bệnh có thể ảnh hưởng đến cả các cơ quan khác. Quai bị hay gặp ở trẻ từ 2 đến 12 tuổi (nếu trẻ chưa được chủng ngừa). Tuy nhiên vẫn có thể gặp bệnh này ở bất kỳ lứa tuổi nào.

Triệu chứng của quai bị là gì?

Triệu chứng rõ ràng và dễ nhận biết nhất là sưng to mặt vùng trước tai, bởi sưng tuyến nước bọt bên trong. Bệnh nhân sẽ rất đau, và đôi khi đó là dấu chứng duy nhất. Sưng diễn ra vào ngày thứ 2 và thường kéo dài 5 đến 7 ngày. Bệnh nhân có thể gặp các triệu chứng:

• Đau mặt
• Bắt đầu sốt cao 39.5°C đến 40°C sau vài ngày và kéo dài 2 đến 3 ngày
• Ớn lạnh
• Ăn không ngon
• Đau đầu
• Cổ họng đau rát
• Sưng hàm

Khi nào tôi nên đi khám?

Không có thuốc đặc trị cho bệnh quai bị. Bệnh thường tự khỏi sau 2 tuần. Đây là bệnh lý do virus, nên kháng sinh không có tác dụng trong trường hợp này. Đôi khi virus có thể lây lan sang những bộ phận khác của cơ thể, dẫn đến các tình trạng nghiêm trọng. Nó có thể gây sưng tinh hoàn, buồng trứng, tuyến tụy và não. Nó cũng có thể gây mất thính giác và viêm màng não. Quai bị cũng có thể gây sẩy thai ở phụ nữ mang thai.

Hãy đến bác sĩ nếu bạn có triệu chứng:

• Đau đầu dữ dội
• Cứng cổ
• Đỏ mắt
• Ngầy ngật
• Đau bụng
• Ói mửa
• Tinh hoàn đau hay nổi hạch

Thai phụ nếu có phơi nhiễm với quai bị nên đến bác sĩ, ngay cả khi không có biểu hiện bệnh.

Nếu bệnh nhân bị co giật, nên đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ

Quai bị lây lan khi bạn tiếp xúc với nước bọt của người bệnh. Nó có thể lây nhanh như cúm. Ví dụ, bạn đang đứng gần người bệnh khi họ hắt hơi, hay bạn chạm vào những vật dụng mà người bệnh đụng đến, nếu bạn chưa được tiêm ngừa quai bị, bạn có thể bị bệnh. Thông thường, bệnh sẽ phát vào khoảng 12-14 ngày sau nhiễm virus. Thời gian này đươc gọi là thời kỳ ủ bệnh.

Điều trị quai bị như thế nào?

Nếu bạn hoặc con bạn bị bệnh, việc duy nhất cần làm là hãy để bệnh tự diễn tiến hết chu trình của nó. Trong lúc đó, ta có thể làm vài việc để giảm bớt các triệu chứng khó chịu:

• Chườm ấm/lạnh lên vùng má/ góc hàm bị sưng
• Dùng thuốc giảm đau (acetaminophen) nếu chỉ đau, thuốc kháng viêm (ibuprofen) nếu có thêm sưng.

Không được cho người bệnh dưới 18 tuổi dùng Aspirin, vì có thể dẫn đến hội chứng Rey’s gây chết người.

• Uống nhiều nước.
• Ăn thức ăn mềm để tránh nhai nhiều.
• Tránh dùng những thức ăn gây tiết nước bọt nhiều như cam quýt.
• Súc miệng bằng nước muối ấm/loãng vài lần trong ngày.
• Dùng các loại kem làm dịu cổ họng.
• Nếu tinh hoàn bị sưng, có thể dùng vật dụng nâng đỡ bìu như của các vận động viên.

Hãy chườm đá để giảm đau. Biến chứng muộn là vô sinh hiếm khi xảy ra.

• Tránh những nơi công cộng cũng như tiếp xúc thân mật với người khác ít nhất 5 ngày sau khi phát bệnh. Đây là khoảng thời gian dễ dàng lây nhiễm nhất. Thông thường, người đã bị bệnh sẽ có miễn dịch suốt đời và không mắc bệnh lại.

Có phòng ngừa quai bị được không?

Có. Vaccine sởi, quai bị, rubella (MMR) giúp phòng ngừa 80%-90% quai bị trong người dân. Chích hai liều có hiệu quả nhiều hơn. Vaccine thường được tiêm cho trẻ từ 12 – 15 tháng tuổi. Những trẻ chưa được chủng ngừa từ nhỏ có thể tiêm phòng vào khoảng 4 – 6 hoặc 11 – 12 tuổi. Tuy nhiên, không bao giờ là quá trễ để tiêm ngừa. Nếu bạn làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, hay các công việc phải tiếp xúc nhiều mà chưa có miễn dịch, hãy đi chích ngừa. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ nếu bạn nghĩ mình cần được tiêm phòng.