Lạnh và cảm lạnh

“Lạnh” và “Cảm lạnh”

Niềm tin “lạnh gây cảm lạnh” không phải chỉ có ở Việt Nam. Ở nước ngoài, và cả các nước phương Tây, niềm tin này cũng gốc rễ dày dằn dặt! Người ta tin rằng, lạnh gây ra cảm lạnh, bởi vậy mới có chữ “colds”- cho cảm lạnh thông thường! Niềm tin này có thể xuất phát từ quan sát ở các nước có mùa lạnh, rằng số ca cảm lạnh, viêm đường hô hấp trên tăng vọt trong mùa đông. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy rằng, việc ở trong thời tiết lạnh đơn thuần không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra cảm lạnh. Một nghiên cứu từ năm 1989 ở trạm nghiên cứu của Mỹ, McMurdo station đặt tại Nam Cực – một trong những nơi lạnh nhất của quả địa cầu cho thấy, nhóm nhân viên cũ, đã ở làm việc 6 tháng, không bị cảm lạnh gì cả. Tuy nhiên, khi có nhóm nhân viên mới từ Mỹ qua, sau một thời gian ngắn, xuất hiện các ca cảm lạnh ở cả nhóm cũ và nhóm mới với tần suất như nhau. Đặc biệt, những người sống làm việc chung với nhau ở những đơn vị có không gian nhỏ hơn, có nguy cơ bị cảm lạnh nhiều hơn.

Xem thêm bài viết Cảm lạnh có thể dẫn đến biến chứng gì?

Lý giải về việc tăng tần số ca bị cảm lạnh vào mùa đông, một cách y khoa, người ta thấy rằng: mùa đông là mùa vào học. Đồng thời, khi trời lạnh, mọi người có xu hướng ở trong nhà nhiều hơn, và gần gũi nhau nhiều hơn. Hai điều này làm tăng nguy cơ lây nhiễm từ người sang người qua tiếp xúc.

Tại sao mỗi lần ăn uống đồ lạnh, nhiều người bị viêm họng?

Giáo sư R.Eccles, từ Trung Tâm Cảm Lạnh (Common Cold Centre), trường đại học Cardiff, Anh Quốc, đã thực hiện một tổng quan nghiên cứu và đề ra luận thuyết rằng, nhiệt độ lạnh có thể là một yếu tố kích thích, khởi phát các cơn cảm lạnh. Người ta nghiên cứu thấy rằng, khi tiếp xúc với nhiệt độ lạnh, các mạch máu nhỏ ở niêm mạch mũi, hầu, họng, và đường hô hấp trên sẽ phản ứng bằng cách co lại, và vì vậy, làm giảm lượng máu đến cung cấp cho các vùng này. Những vùng này lúc nào cũng có virus và vi trùng sinh sống, và khi giảm cung cấp máu, sẽ giảm luôn cung cấp dưỡng chất, và đặc biệt là các tế bào bạch cầu – dùng để chống lại các tác nhân gây bệnh – ở trong máu, cũng sẽ giảm theo. Bên cạnh đó, nhiệt độ lạnh sẽ là một yếu tố thuận lợi kích thích một số virus gây bệnh sản sinh rất tốt.

Có nghĩa là, bạn có thể hình dung đường hô hấp trên của chúng ta như một thành trì, có lính tráng là bạch cầu, và tiếp viện là dòng máu luân chuyển. Và thành trì này luôn bị đe dọa bởi giặc ngoại xâm là các virus và vi trùng, luôn chực chờ cơ hội xâm lấn, thôn tính thành trì! Nhiệt độ lạnh sẽ làm cho lính tráng ít đi, tiếp viện lại đột nhiên thiếu hụt, và lại còn làm cho giặc ngoài thành đông hơn gấp bội, nên chuyện thành trì bị thôn tính là một chuyện có thể lường trước được!

Nghiên cứu còn cho thấy rằng, ở những người hay bị cảm lạnh, viêm họng thường xuyên, thì nhiệt độ lạnh lại càng làm cho sự co mạch máu ở vùng mũi, hầu họng càng dài! Có nghĩa là nguy cơ bị mất “thành trì” ở những người này lại càng cao!

Tại sao có những người có lúc ăn uống đồ lạnh lại bị viêm họng, có lúc chẳng bị gì?

Khi chúng ta nhiễm một tác nhân gây bệnh, như virus, hoặc vi trùng, thì không nhất thiết chúng ta “bị bệnh” liền, mà có phần trăm khá lớn (chiếm đa số) chẳng có triệu chứng gì cả. Trong y khoa, người ta gọi là “subclinical”- không có triệu chứng lâm sàng, và vì vậy, không được chẩn đoán bệnh, và những người này cũng chẳng nghĩ là mình có bệnh – mặc dù có một số người có cảm giác hơi khó chịu một chút thôi. Khi cơ thể tiếp xúc với nhiệt độ lạnh, có thể làm cho tác nhân gây bệnh chiếm ưu thế trong cuộc chiến cân bằng cơ thể (như nói trên), và vì vậy, làm cho tình trạng người này từ “subclinical” trở thành “clinical” – phát triển triệu chứng của bệnh rõ ràng. Vì vậy, giúp bệnh “hiện hình” rõ ràng, và nhanh chóng, khiến bạn tưởng rằng “lạnh” gây ra “bệnh”.

Đồng thời, nên nhớ, lạnh có thể kích thích phản xạ ho, và làm chất nhầy trong mũi họng đặc hơn, nên các bạn có thể “có cảm giác” bị bệnh – như ho chút chút, đặc mũi chút chút thoáng qua, nhưng không phải là bệnh thật!

Còn những người không bị viêm họng dù ăn uống bất kì đồ lạnh nào? Còn nói gì nữa, chúc mừng các bạn, “thành trì” của các bạn cực kì vững chắc!

Viêm họng sổ mũi, thì nên ăn uống đồ nóng hay đồ lạnh?

Câu trả lời là, tùy các bạn, cứ ăn uống cái gì các bạn/con bạn thấy thích nhất và thoải mái nhất là được!

Một nghiên cứu, cũng của giáo sư Eccles, cho thấy, ở người lớn, việc uống nước ấm, ăn đồ ấm, nóng có thể giúp cho các triệu chứng sổ mũi, ho, hắt xì, đau họng, mệt mỏi dễ chịu hẳn ra, và người bệnh cảm thấy đường thở tốt hơn, mặc dù chỉ số đường thở chẳng thay đổi gì. Tuy nhiên, nếu ăn uống nóng quá có thể gây khó chịu, phỏng cho hầu họng, nên không nên làm!

Khi bị viêm họng, họng sẽ sưng, nóng, đỏ, đau, nên trẻ em thường biếng ăn và ít uống. Vì vậy, nên thử cho trẻ ăn uống đồ để nguội, hơi lạnh một chút, hoặc cho trẻ ăn đồ lạnh luôn, như ăn kem, uống nước đá, chẳng hạn, có thể trẻ sẽ thích và dễ ăn uống hơn!

Tuy nhiên, cũng nên lưu ý rằng, cho ăn uống nóng hay lạnh, cũng là để giúp người bệnh thoải mái hơn, và ăn uống được hơn xíu thôi, chứ không có bất kì hiệu quả “chữa bệnh” nào! Bệnh diễn tiến thế nào, không bị ảnh hưởng bởi những thứ này, bạn nhé!

Tài liệu tham khảo

1. The effects of a hot drink on nasal airflow and symptoms of common cold and flu; Sanu A, Eccles R; Rhinology,December, 2008;46(4):271-275.
2. Acute cooling of the body surface and the common cold- Review; Eccles R; Rhinology;2002;40:109-114.
3. That nagging cough; Havard Men’s Health Watch; Harvard Health Publications; Harvard Medical School; USA.
4. Sore Throat (pharyngitis); UMHS Clinical Care Guidelines, 2012; University of Michigan; USA.
5. https://www.facebook.com/huyenthao.bacsi/posts/157456404641423
6. Link khảo sát: https://www.facebook.com/huyenthao.bacsi/posts/156482248072172