Khó nuốt trong ung thư

Khó nuốt là tình trạng thức ăn hoặc chất lỏng khó đi xuống họng. Một số người có thể sặc, ho hoặc nghẹn khi cố nuốt. Những người khác có cảm giác thức ăn bị đọng lại ở cổ họng.

Những nguyên nhân gây khó nuốt

Ung thư, đặc biệt là ung thư miệng, họng hoặc thực quản là một nguyên nhân vì khi phát triển ở những vùng này, khối u làm hẹp đường đi của thức ăn.

Ngoài ra, khó nuốt  có thể xảy ra sau khi điều trị ung thư:

• Xạ trị;
• Phẫu thuật;
• Hóa trị (ít xảy ra hơn).

Xem thêm bài viết 10 nguyên nhân gây khó nuốt của ThS.BS Nguyễn Hải Nam

Tác dụng phụ của điều trị ung thư có thể gây khó nuốt bao gồm:

• Sự xơ hóa, tạo nên sẹo hoặc làm cứng vùng họng, thực quản hoặc miệng.
• Nhiễm trùng miệng hoặc thực quản, có thể xảy ra sau khi xạ trị hoặc hóa trị.
• Sưng hoặc thu hẹp lòng thực quản hoặc hầu họng, có thể xảy ra sau khi xạ trị hoặc phẫu thuật.
• Những thay đổi lý tính vùng miệng, hàm, họng hoặc thực quản do phẫu thuật.
• Viêm niêm mạc miệng gây đau, nhức hoặc sưng đỏ vùng họng, thực quản hoặc miệng.
• Khô miệng, có thể xảy ra do xạ trị hoặc hóa trị.

Liệu pháp nuốt

Giảm các tác dụng phụ là một phần quan trọng trong việc chăm sóc và điều trị bệnh ung thư. Lĩnh vực này được gọi là xử trí triệu chứng, chăm sóc giảm nhẹ hoặc chăm sóc xoa dịu. Hãy nói chuyện với nhóm chăm sóc sức khoẻ về bất kỳ triệu chứng nào mà bạn gặp phải, bao gồm các triệu chứng mới hoặc thay đổi của các triệu chứng theo thời gian.

Đừng đợi tới khi xảy ra triệu chứng khó nuốt mới bắt đầu can thiệp. Nhiều bệnh nhân hưởng lợi nhờ việc bắt đầu liệu pháp nuốt trước khi điều trị ung thư. Điều này đặc biệt có ích đối với những bệnh nhân ung thư họng.

• Chuyên gia âm ngữ trị liệu (speech therapist). Bạn có thể được giới thiệu đến một chuyên gia âm ngữ trị liệu, người sẽ hướng dẫn những cách nuốt để tránh nghẹn và sặc. Bạn cũng sẽ được chỉ các bài tập để sử dụng các cơ ở miệng và họng tốt hơn.
• Thuốc. Bác sĩ có thể kê đơn khi bạn cảm thấy đau khi nuốt. Một số loại thuốc làm giảm viêm và giảm đau. Một số thuốc giảm đau được sử dụng dưới dạng nước súc miệng trước khi ăn. Các thuốc khác có thể giúp điều trị nhiễm trùng miệng hoặc họng.
• Ống xông. Khó nuốt đôi khi khiến bạn không ăn uống đủ chất. Vì vậy, bác sĩ có thể đặt một ống xông/thông qua mũi hoặc bụng vào dạ dày, giúp cung cấp chất dinh dưỡng cho đến khi việc nuốt được cải thiện.

Các mẹo ăn uống khi khó nuốt

Một số tiếp cận có thể hữu ích với người này hơn người kia, tùy theo độ nghiêm trọng và nguyên nhân của vấn đề. Hãy thử các loại thực phẩm khác nhau với cách ăn uống khác nhau và chọn ra thứ tốt nhất. Hãy lưu ý tới chế độ ăn uống bổ dưỡng để cung cấp đủ lượng calo, protein, vitamin và khoáng chất.

Hãy cân nhắc các mẹo sau đây khi khó nuốt:

• Ăn các loại thực phẩm mềm, mịn như yaourt hay bánh pudding.
• Nghiền, xay thức ăn. Có thể làm ẩm thức ăn khô với nước dùng, nước xốt, bơ hoặc sữa.
• Hãy thử làm sánh/nhớt đồ uống bằng cách thêm gelatin, bột năng, ngũ cốc hoặc các sản phẩm có độ nhớt cao được bán trên thị trường.
• Sử dụng ống hút cho đồ uống và đồ ăn mềm.
• Ăn các thức ăn đã để nguội hoặc làm mát để giảm đau.
• Ăn từng miếng nhỏ, nhai chậm và kĩ.
• Ngồi thẳng khi ăn hoặc uống.
• Ăn các bữa nhỏ, chia đều trong ngày.
• Chọn thức ăn giàu năng lượng và protein nếu đang bị sút cân. Chúng bao gồm trứng, kem sữa/milkshakes và những món hầm.
• Tránh thức ăn khô, thô hoặc cứng.
• Tránh thức ăn cần nhai nhiều.
• Uống thực phẩm thay thế hoặc thức uống bổ sung dinh dưỡng.

Xem thêm bài viết Khó nuốt trong ung thư người lớn của BS. Nguyễn Thị Huyền Trang

Bạn có thể nhờ giới thiệu tới chuyên gia dinh dưỡng để có lời khuyên về cách ăn uống cân bằng.

Tài liệu tham khảo

https://www.cancer.net/coping-with-cancer/physical-emotional-and-social-effects-cancer/managing-physical-side-effects/difficulty-swallowing-or-dysphagia